20 jaar Harry Potter! Hoe lang ben jij al fan?
Al 20 jaar!
Tussen 15 en 20 jaar
Tussen 10 en 15 jaar
Tussen 0 en 10 jaar
» Bekijk stand «


 20-03-2019
» Jarig vandaag «

David Thewlis (56)
Acteur, Remus Lupos in de films


Kies:

Download het van Microsoft

RSS Feed


Twitter

 

Terug naar het overzicht

Vertaaltovenaar staart vaak uit het raam

Door Casper Markesteijn

Hij is nog moeilijker te vinden dan Zweinstein. Noch met de Zweinsteinexpres via perron negendriekwart, noch met de Collectebus kom je er. Geen trein, tram of bus stopt ook maar in de buurt. Zelfs zijn postadres correspondeert niet met het huisadres en het dorpje is midden op de ochtend compleet uitgestorven. Of de Heer van Duister heeft huisgehouden. Gelukkig weet de eigenaar van een zeer kleine Klieder en Vlek (in specifieke werkjes) , die zijn winkeltje zonder spreuk eerst van sloten en grendels ontdoet, waar hij woont: 'Hier rechts de straat in en dan het derde huis. Een klein, wit huisje met een rieten dak.' Welkom in het dorpje van een Potter-vertaler. 

Het klopt: Buddingh'. Met apostrof. Zoon van de bekende Dordtse dichter Cees. Net als Rowling, die hij overigens nog nooit sprak. is Wiebe Buddingh' wars van publiciteit. Geen foto in de krant. Geen interviews meer. Te bang misschien voor mensen als de 'speciale verslaggeefster' Rita Pulpers die haar Fantaciteer Veer in de 'Ochtendprofeet' zinnen laat schrijven als: 'De jongen die Hij Die Niet Genoemd Mag Worden heeft verslagen, is labiel en mogelijk zelfs gevaarlijk'. Zeker is dat Wiebe Buddingh' net als de schrijfster gewoon niet van zijn werk gehouden wil worden. 

De vertaling van het 547 pagina’s tellende vierde deel Harry Potter and the Goblet of Fire dat onlangs met veel spektakel uitkwam, vergde twee maanden hard werken. "Natuurlijk wilde de uitgever het boek het liefst vlak voor Sinterklaas in de verkoop hebben, maar het moest dan wel absoluut zeker zijn dat alle boekwinkels in Nederland voldoende exemplaren zouden hebben en dat leek gezien het hele productieproces geen haalbare kaart. Dan liever een paar dagen later." Het was doorwerken voor 8uddingh'. Bij de eerste drie delen beschikte hij al in een vroeg stadium over het Engelse manuscript, maar nu moest hij wachten op de officiële Engelse uitgave. "Ze waren bij de Engelse uitgeverij (Bloomsbury, C.M.) ontzettend bang dat er iets zou uitlekken van wat er in deel vier gebeurt. Elk stuk van het manuscript ging in de kluis en er was maar één uitgever die het kende. Ik heb daarom twee maanden overdag van negen uur 's morgens tot halfzes 's middags en 's avonds weer van zeven tot tien doorgewerkt." 

Vertalen uit het Engels doet Buddingh' al twintig jaar. Een officiële opleiding heeft hij nooit gehad, hoewel hij na de middelbare school enige tijd Engels studeerde in Utrecht. Het is hem eigenlijk met de paplepel ingegoten, want vader Cees was niet alleen schrijver, maar ook vertaler en fervent Engeland-bezoeker. 8uddingh': "Toen ik acht was, gingen we met het hele gezin tot grootgenoegen van mijn vader voor het eerst op vakantie naar Engeland en dat bleef zo. Ik las als jongetje al Engelse boekjes die ik van mijn vader kreeg en op de middelbare school was Engels veruit mijn beste vak. Mijn vader vertaalde vooral om brood op de plank te hebben, maar goed betaald werd het toen helemaal niet. Voor de vertaling van de hele Forsyth Saga kreeg hij vijfhonderd gulden. Toen ik in de laatste klas van de middelbare school zat, was mijn vader bezig aan de vertaling van A Clockwork Orange van Burgess. Hij was voor driekwart klaar toen hij het kwijtraakte en mij vroeg hem te helpen. Ik heb het boek toen vertaald en mijn vader heeft het nagekeken. Dat was mijn eerste vertaling en daarna ben ik voor die uitgever meer gaan doen." 

Zo vertaalde Wiebe bijvoorbeeld thrillers van Patricia Highsmith en werk van Tom Sharpe. Alleen proza voor volwassenen. Harry Potter en de Steen der Wijzen was het eerste kinderboek dat hij vertaalde. Het grootste probleem dat zich tijdens het vertalen van de 'Potters' voordoet, is van ongeveer dezelfde orde als waarvoor Huberte Vriesendorp, de huisvertaalster van Roald Dahl, zich regelmatig geplaatst zag.  Buddingh': "Rowling vertalen is niet simpeler dan boeken voor volwassenen. Ik moet regelmatig langdurig uit het raam staren om de meest geschikte vertaling te vinden voor namen en magische termen. Sommige namen kun je letterlijk vertalen. Tante Petuma bijvoorbeeld is in het Engels hetzelfde en Dementor ook;maar Zwerkbal heeft in het Engels de voor kinderen onuitsprekelijke naam Quidditch. Lastig is ook dat je niet weet in hoeverre een figuur uit het ene deel terugkeert in een volgend. Zo komt Carlo Kannewasser in Harry Potter en de Gevangene van Azkaban een paar keer summier voor, maar in dit deel is hij door Rowling tot één van de heldhaftige hoofdfiguren gemaakt. Met zo’n naam moet je dan door als vertaler. De Collectebus heet in het Engels mooi dubbelzinnig de Knightbus, maar dat is weer niet goed als de Ridderbus of, op het gehoor afgaand, als de Nachtbus te vertalen.

En zo, uit het raam starend, en soms bladerend en lezend in een bron van mooie woorden als de dikke Van Dale, komt Buddingh' tot de mooiste vondsten. Eén daarvan, in zijn voortreffelijke vertaling van het laatste deel, is de vertaling van the Veela's, de fraaie, m aar oh zo gevaarlijke, zingende dames. Hij maakte van deze sirenen de Glamorgana's, waarin door de ervaren lezer associaties met 'glamour' en 'fata morgana' snel gelegd zijn.
Om te weten wat voor vlees hij in de kuip heeft en wat voor naam het best bij een figuur past, leest Wiebe een boek eerst helemaal In het Engels voor hij aan het vertalen slaat. Om bij te blijven, leest hij veel Engelse kranten en tijdschriften en kijkt hij vaak Engelse televisie.En volgt hij het levend Engels via zijn bezoeken aan Engeland. Dat zit zo ongeveer in de genen. 

Dat Potter zo'n succes zou worden als het nu wereldwijd is, met miljoenenoplagen, vertalingen in tientallen talen, een film op komst, onontkoombare merchandising, honderden kinderen die om twaalfuur ’s nachts staan te popelen om te beginnen in hun nieuwe Potter, dat had Rowling niet kunnen bedenken, de uitgever niet en Wiebe Buddingh' al helemaal niet. Het succes komt voor een deel 'Dreuzel' Wiebe Buddingh' toe. Als Vertaaltovenaar zorgt hij ervoor dat de Harry Potter-boeken lezen alsof ze oorspronkelijk in het Nederlands geschreven zijn.
Alle eer komt echter, vindt hij bescheiden, Rowling toe. Hij heeft grote waardering voor de humor, de spanning, de woordspelingen en de goede opbouw van de Potterboeken. Maar dat het grote succes ook wat extra financieel voordeel biedt, is leuk meegenomen.

Bron: Drentse Courant

www.hetpelgrimshuis.nl